Czy przy cukrzycy szumi w uszach? Przyczyny, objawy i leczenie

Masz cukrzycę i od jakiegoś czasu słyszysz szum lub pisk w uszach? Z tego tekstu poznasz możliwe przyczyny takiego objawu i sposoby postępowania. Dzięki temu łatwiej ocenisz, kiedy wystarczy zmiana stylu życia, a kiedy pilna konsultacja u specjalisty.

Czy cukrzyca może powodować szumy w uszach?

U wielu osób szumy uszne kojarzą się z wiekiem albo pracą w hałasie. Tymczasem coraz więcej badań wskazuje, że cukrzyca typu 2 i zaburzenia metabolizmu glukozy wyraźnie zwiększają ryzyko problemów ze słuchem. Chodzi nie tylko o szumy uszne, ale także o niedosłuch i szybsze obniżanie jakości słyszenia w porównaniu z osobami bez cukrzycy.

Japońscy naukowcy przeanalizowali dane około 20 tysięcy pacjentów z cukrzycą. U około 7,4 tysiąca z nich stwierdzono ubytek słuchu, a osoby chore na cukrzycę miały ponad dwukrotnie wyższe ryzyko uszkodzenia słuchu niż osoby bez tej choroby. Wyniki opublikowano w „Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism”, co zwróciło uwagę diabetologów i laryngologów na ten związek.

Jak często szumy uszne współistnieją z cukrzycą?

Szacuje się, że na szumy uszne cierpi wiele milionów osób na świecie. U sporej części z nich równocześnie występuje insulinooporność albo cukrzyca typu 2. W badaniach brazylijskich opublikowanych w „International Tinnitus Journal” wykazano, że większość pacjentów z uporczywymi szumami w uszach ma zaburzenia gospodarki węglowodanowej, w tym hiperinsulinemię.

Szum w uszach nie zawsze oznacza cukrzycę, ale u osoby z rozpoznaną chorobą jest ważnym sygnałem ostrzegawczym. U diabetyka może to być pierwsza oznaka rozwijającego się uszkodzenia ślimaka lub nerwu słuchowego. Z kolei u pacjentów bez rozpoznanej cukrzycy, przewlekłe szumy uszne bywają jednym z nietypowych objawów, które skłaniają lekarza do zbadania glikemii i poziomu insuliny.

Inne choroby metaboliczne a szumy uszne

Nie tylko cukrzyca wpływa na słuch. Szumy mogą pojawiać się także przy hiperlipidemii, czyli podwyższonym poziomie cholesterolu i trójglicerydów, a także przy niedoborze witaminy B12. Na niedobór tej witaminy szczególnie narażone są osoby z zaburzeniami wchłaniania, długotrwałym niedożywieniem oraz nadużywające alkoholu. W takiej sytuacji szum w uszach idzie często w parze z mrowieniem kończyn czy przewlekłym zmęczeniem.

Między zaburzeniami metabolizmu cukru a chorobami ucha wewnętrznego, takimi jak choroba Meniere’a, opisano także wyraźny związek. U wielu pacjentów poprawa parametrów metabolicznych i wdrożenie diety niskowęglowodanowej zmniejsza napady zawrotów głowy, uczucie pełności w uchu i głośność szumów.

Szum w uszach u diabetyka nigdy nie jest drobiazgiem – często sygnalizuje uszkodzenie naczyń, nerwów i struktur ucha wewnętrznego, a także pogorszenie kontroli glikemii.

Jak cukrzyca uszkadza słuch i ucho wewnętrzne?

Przewlekle podwyższony poziom glukozy we krwi uszkadza drobne naczynia krwionośne oraz włókna nerwowe w całym organizmie. Ten sam proces dotyka ucho wewnętrzne, nerw słuchowy i ośrodki słuchowe w mózgu. Z czasem pojawia się nie tylko szum, ale także gorsze rozumienie mowy, zwłaszcza w hałasie.

Kohleopatia i uszkodzenie ślimaka

Ślimak w uchu wewnętrznym to delikatna struktura, w której drgania dźwięku zamieniają się na impulsy nerwowe. W cukrzycy dochodzi do zjawiska opisywanego jako kohleopatia – uszkodzenia receptorów w ślimaku i włókien nerwowych. Winne jest głównie zaburzone mikrokrążenie, czyli gorsze ukrwienie tej części ucha.

Niedotlenione komórki słuchowe działają coraz gorzej. Pacjent zaczyna słyszeć pisk, gwizd, buczenie lub szum przypominający szum morza. Początkowo objawy bywają ledwo zauważalne i pojawiają się głównie w ciszy. Z biegiem czasu szum staje się głośniejszy, towarzyszy w ciągu dnia, a równolegle rozwija się niedosłuch, który utrudnia rozmowy telefoniczne czy oglądanie telewizji.

Mikrokrążenie, nerwy i mózg

Cukrzyca prowadzi także do neuropatii, czyli uszkodzenia nerwów obwodowych. Większość osób kojarzy ją z pieczeniem stóp, ale podobne zmiany mogą dotyczyć nerwu słuchowego i struktur mózgu odpowiedzialnych za analizę dźwięków. W efekcie sygnał z ucha jest zniekształcony, a mózg „dopowiada” sobie brakujące wrażenia dźwiękowe w postaci szumu.

Nieleczony niedosłuch ma dalsze skutki. Osoba z cukrzycą zaczyna unikać rozmów, szybciej się męczy, trudniej jej się skupić. Badania epidemiologiczne pokazują, że u osób z ubytkiem słuchu ryzyko demencji rośnie nawet do pięciu razy przy głębokim niedosłuchu. Mózg pozbawiony bodźców dźwiękowych „rozleniwia się”, co przyspiesza spadek sprawności poznawczej.

Jak rozpoznać szumy uszne i inne objawy u diabetyka?

Nie każdy szum w uszach oznacza trwałe uszkodzenie. Krótkotrwały pisk po głośnym koncercie ma inne znaczenie niż stały, obustronny szum u osoby z cukrzycą typu 2 i nadciśnieniem. Warto więc przyjrzeć się objawom dokładniej i połączyć sygnały ze strony uszu z ogólnymi objawami metabolicznymi.

Typowe sygnały ze strony uszu

Pacjent z cukrzycą może zauważyć, że szum w uszach nasila się po posiłkach, wieczorem lub w czasie stresu. Często towarzyszy mu uczucie zatkania uszu oraz problem z rozumieniem mowy, gdy kilka osób mówi jednocześnie. To pierwszy moment, kiedy warto zgłosić się na badanie słuchu.

Oprócz szumu zwróć uwagę na inne sygnały, zwłaszcza jeśli pojawiają się obustronnie i utrzymują się tygodniami. Chodzi między innymi o:

• konieczność zwiększania głośności telewizora lub telefonu,
• proszenie rozmówców o powtarzanie zdań,
• wrażenie, że ludzie „mamroczą”,
• gorszą orientację w hałaśliwych miejscach, na przykład w sklepie lub restauracji.

Objawy ogólne cukrzycy i insulinooporności

Szum w uszach warto interpretować razem z pozostałymi objawami. Jeśli pojawiają się charakterystyczne sygnały hiperglikemii i insulinooporności, ryzyko, że problem ma podłoże metaboliczne, rośnie. Dotyczy to zarówno osób ze znaną cukrzycą, jak i tych, które dopiero podejrzewają u siebie chorobę.

Do objawów, które powinny skłonić do wizyty u lekarza i zbadania poziomu glukozy we krwi, należą między innymi:

• silne, przewlekłe pragnienie i suchość w ustach,
• częste oddawanie moczu, także w nocy,
• niewyjaśniona utrata masy ciała lub stałe uczucie głodu,
• zmęczenie, senność, spadek wydolności fizycznej,
• nawracające infekcje skóry i błon śluzowych,
• mrowienie, pieczenie lub drętwienie stóp i dłoni,
• zaburzenia widzenia i bóle głowy,
• zawroty głowy po posiłkach bogatych w węglowodany.

Jakie badania wykonać przy szumach usznych i cukrzycy?

Przy utrzymujących się szumach usznych i rozpoznanej cukrzycy potrzebne jest podejście dwutorowe. Z jednej strony diagnostyka słuchu u laryngologa lub audiologa, z drugiej ocena kontroli glikemii, poziomu insuliny, lipidogramu i witaminy B12. Dopiero połączenie tych danych daje pełniejszy obraz sytuacji.

Diagnostyka słuchu i ucha wewnętrznego

W pierwszym kroku lekarz zbiera dokładny wywiad na temat charakteru szumów, przyjmowanych leków i chorób towarzyszących. Potem kieruje na audiometrię tonalną i słowną, która pozwala ocenić poziom niedosłuchu, oraz na badania specjalistyczne ucha wewnętrznego, na przykład otoemisję akustyczną.

U diabetyka takie badania warto powtarzać regularnie, nawet jeśli szum jest łagodny. Wczesne wychwycenie postępującego ubytku słuchu umożliwia szybsze wdrożenie rehabilitacji, w tym dobranie aparatu słuchowego lub terapii dźwiękiem, zanim dojdzie do głębokiej deprywacji słuchowej mózgu.

Badania metabolizmu glukozy, insuliny i witaminy B12

U pacjentów z szumami usznymi i podejrzeniem zaburzeń metabolicznych lekarze coraz częściej zlecają nie tylko standardowy pomiar glikemii na czczo i HbA1c, ale także krzywą glukozową i krzywą insulinową po obciążeniu glukozą. Takie badania pomagają wykryć hiperinsulinemię zanim pojawi się jawna cukrzyca.

Równocześnie warto oznaczyć poziom witaminy B12 oraz lipidogram, bo niedobór tej witaminy i hiperlipidemia także sprzyjają szumom usznym. W badaniu zespołu L. Lavinsky’ego aż 76 procent pacjentów z hiperinsulinemią, którzy stosowali dietę z redukcją węglowodanów, zgłosiło zmniejszenie nasilenia szumów.

W badaniu opublikowanym w „International Tinnitus Journal” sama dieta niskowęglowodanowa pięciokrotnie zwiększyła szansę istotnego złagodzenia szumów usznych u osób z hiperinsulinemią.

Jak leczyć i łagodzić szumy uszne przy cukrzycy?

Nie ma jednej tabletki, która „wyłączy” szumy uszne. U pacjentów z cukrzycą najlepsze efekty daje połączenie kontroli metabolicznej, dbania o słuch oraz modyfikacji stylu życia. W niektórych przypadkach pomocna bywa także osteopatia, która wspiera krążenie i redukuje napięcie mięśniowe.

Kontrola glikemii i dieta

Podstawą jest stabilizacja poziomu glukozy i ograniczenie węglowodanów prostych, które wywołują gwałtowne wyrzuty insuliny. Dobrze zbilansowana dieta śródziemnomorska lub niskowęglowodanowa zmniejsza wahania cukru, poprawia profil lipidowy i może łagodzić objawy ze strony ucha wewnętrznego.

W codziennym życiu warto wprowadzić kilka zmian, które pomagają jednocześnie w kontroli cukrzycy i w zmniejszaniu szumów usznych:

• jedzenie 4–5 mniejszych posiłków dziennie zamiast dużych, obfitych porcji,
• wybór produktów o niskim indeksie glikemicznym, jak pełne ziarna, rośliny strączkowe i warzywa,
• rezygnacja ze słodzonych napojów i soków na rzecz wody lub niesłodzonej herbaty,
• ograniczenie alkoholu i całkowite rzucenie palenia,
• dbanie o min. 7 godzin snu i redukcję stresu, który podnosi poziom kortyzolu i insuliny.

Rehabilitacja słuchu, aparaty i wsparcie osteopatyczne

Gdy oprócz szumu pojawia się niedosłuch, lekarz może zaproponować aparat słuchowy. Dobrze dobrany aparat nie tylko poprawia rozumienie mowy, ale też „maskuje” szumy, bo do mózgu dociera więcej realnych dźwięków. Wczesne wdrożenie rehabilitacji słuchu zmniejsza ryzyko izolacji społecznej i pogorszenia funkcji poznawczych.

U części pacjentów wsparcie daje także osteopatia i fizjoterapia. Delikatne techniki manualne poprawiają krążenie krwi i limfy, zmniejszają napięcie mięśni szyi i obręczy barkowej, które mogą nasilać odczuwanie szumów. Osteopata pracuje też z układem nerwowym, co ułatwia redukcję stresu i poprawia sen, a to z kolei sprzyja stabilizacji glikemii.

Suplementacja i leczenie schorzeń towarzyszących

Jeśli badania wykażą niedobór witaminy B12, lekarz zaleci jej suplementację w postaci tabletek lub zastrzyków. Uzupełnienie tego niedoboru bywa ważne nie tylko dla słuchu, ale także dla funkcji poznawczych i pracy układu nerwowego w całym ciele.

Równolegle trzeba zadbać o leczenie hiperlipidemii i nadciśnienia tętniczego. Te choroby często współistnieją z cukrzycą, uszkadzają naczynia w uchu wewnętrznym i wzmacniają szumy. Im lepiej kontrolowane są wszystkie te czynniki, tym większa szansa, że szum w uszach stanie się mniej dokuczliwy.